Lễ hội Thành Tuyên - Đêm rước đèn Trung thu khổng lồ độc đáo xứ Tuyên
NSSC Tuyên QuangĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Giữa tiết trời thu mát dịu nơi miền sơn cước Đông Bắc, Lễ hội Thành Tuyên bừng sáng như một bản giao hưởng của ánh sáng, màu sắc và tình đoàn kết cộng đồng bền chặt. Bắt nguồn từ tình yêu thương dành cho thế hệ trẻ mỗi mùa trăng Rằm tháng Tám âm lịch, ngày hội rước đèn đường phố đã vươn tầm trở thành biểu tượng văn hóa phi vật thể đặc sắc, thu hút sự quan tâm sâu sắc của công chúng khắp mọi miền Tổ quốc.
Khởi nguồn cộng đồng và hành trình định hình Lễ hội Thành Tuyên
Không khởi phát từ những kịch bản sân khấu hóa sẵn có, Lễ hội Thành Tuyên mang trong mình sức sống nội sinh mãnh liệt được nuôi dưỡng từ chính các khu dân cư bình dị. Quá trình phát triển từ những chiếc đèn lồng thủ công nhỏ lẻ trong ngõ phố thành một đại lễ hội văn hóa cấp quốc gia phản ánh rõ nét tinh thần gắn kết và óc sáng tạo không ngừng của cư dân bên bờ sông Lô.
Phong trào làm đèn Trung thu tự phát của phố phường
Ngược dòng thời gian về khoảng năm 2004, tại các khu dân cư thuộc phường Tân Quang và nhiều phường trung tâm thành phố Tuyên Quang, các bậc phụ huynh đã cùng nhau góp tre nứa, giấy màu để tự tay làm những mô hình đèn lồng cỡ lớn cho trẻ em rước dọc khu phố. Thay vì chỉ mua sắm các loại đồ chơi có sẵn, từng gia đình trong xóm nhỏ lại quây quần sau giờ làm việc, người chẻ nan tre, người uốn khung sắt, người phết hồ dán giấy để hoàn thiện linh vật đại diện cho tổ dân phố của mình.
Sức lan tỏa của niềm vui con trẻ nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi vài con phố nhỏ. Qua mỗi mùa trăng thu, số lượng các tổ dân phố chế tác tham gia ngày càng đông đảo, tạo nên cuộc đua tài lành mạnh và đầy hào hứng giữa các khu dân cư.
Dấu mốc nâng tầm quy mô và xác lập kỷ lục
Nhận thấy giá trị nhân văn sâu sắc cùng sức hút văn hóa cộng đồng độc đáo, từ năm 2014, sự kiện chính thức được nâng tầm tổ chức ở quy mô cấp tỉnh với tên gọi Lễ hội Thành Tuyên. Kể từ cột mốc này, hoạt động diễu hành đường phố được quy hoạch bài bản về không gian trình diễn, kết hợp hài hòa giữa phần rước đèn quần chúng và các chương trình giao lưu nghệ thuật truyền thống của cộng đồng các dân tộc Tày, Dao, Cao Lan, Mông, Pà Thẻn trên địa bàn.
Trải qua hơn hai thập kỷ gìn giữ và phát triển, ngày hội đã vinh dự được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập nhiều kỷ lục Guinness Việt Nam ấn tượng. Tiêu biểu trong số đó là kỷ lục đêm hội có nhiều mô hình đèn Trung thu khổng lồ độc đáo và lớn nhất cả nước, kỷ lục mâm cỗ Trung thu lớn nhất Việt Nam quy tụ hàng chục tấn nông sản bản địa cùng cặp đèn kéo quân khổng lồ.

Nghệ thuật chế tác mô hình đèn khổng lồ trong Lễ hội Thành Tuyên
Linh hồn tạo nên sự khác biệt không thể trộn lẫn của Lễ hội Thành Tuyên nằm ở hàng trăm cỗ xe đèn có kích thước đồ sộ, cao tương đương những tòa nhà hai đến ba tầng. Đằng sau vẻ lộng lẫy rực sáng mỗi khi màn đêm buông xuống là cả một quy trình lao động thủ công tỉ mỉ, kết hợp khéo léo giữa chất liệu dân gian và kỹ thuật cơ khí truyền động do chính những người thợ không chuyên trong các khu phố tự mày mò nghiên cứu.
Kỹ thuật tạo hình cơ khí của các tổ dân phố
Ngay từ khoảng tháng Năm, tháng Sáu âm lịch hằng năm, tức là trước tết Trung thu từ hai đến ba tháng, không khí chuẩn bị đã rộn ràng khắp các nhà văn hóa tổ dân phố.
Điểm đáng kinh ngạc trong nghệ thuật chế tác của cư dân bản địa là việc ứng dụng hệ thống trục quay, bánh răng và dây cáp truyền động vào bên trong mô hình. Nhờ cấu trúc cơ khí thông minh này, những linh vật khổng lồ không đứng yên tĩnh tại mà có thể cử động vô cùng sinh động theo nhịp trống lân. Bên ngoài bộ khung thép, lớp vỏ tạo hình được bồi dán kỳ công từ nan tre vót mỏng, vải lụa nhiều màu, giấy bóng kính và chất liệu truyền thống gợi nhớ tới làng nghề làm giấy bản Thanh Sơn, kết hợp hệ thống hàng nghìn bóng đèn LED tiết kiệm điện tỏa sáng rực rỡ từ bên trong.
Hệ đề tài lịch sử và bản sắc văn hóa bản địa
Mỗi mô hình xuất hiện trong Lễ hội Thành Tuyên không chỉ là một tác phẩm tạo hình thị giác mà còn là một cuốn sách lịch sử sống động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
- Nhóm đề tài lịch sử dựng nước và giữ nước: Tái hiện hào khí Phù Đổng Thiên Vương cưỡi ngựa sắt nhổ tre ngà đánh giặc, vua Lê Thái Tổ trả gươm báu cho Rùa Vàng trên hồ Lục Thủy, Đinh Bộ Lĩnh phất cờ lau tập trận hay chiến thắng Bạch Đằng lịch sử.
- Nhóm đề tài di sản cách mạng quê hương: Mô phỏng hình ảnh mái đình Hồng Thái, cây đa và lán Nà Nưa thuộc Khu di tích Tân Trào trong mối liên kết lịch sử gắn bó cùng Khu di tích ATK Định Hóa, hay cổng thành cổ kính của thành nhà Mạc Tuyên Quang.
- Nhóm đề tài truyện cổ tích và ngụ ngôn dân gian: Khắc họa sinh động tích truyện Thạch Sanh, Tấm Cám, chú Cuội ngồi gốc cây đa, bức tranh dân gian đám cưới chuột hay đàn cá chép trông trăng.
- Nhóm đề tài cảnh quan và sinh thái bản địa: Tôn vinh vẻ đẹp kỳ vĩ của danh thắng hồ sinh thái Na Hang Lâm Bình, hình tượng cột cờ Quốc gia Lũng Cú nơi cực Bắc hay những đặc sản nông nghiệp trứ danh của địa phương.

Không gian trình diễn và nhịp điệu rước đèn tại Lễ hội Thành Tuyên
Khi những ngày chính hội tháng Tám âm lịch cận kề, toàn bộ không gian đô thị trung tâm bên bờ sông Lô như khoác lên mình tấm áo hội hè lộng lẫy. Sự hòa quyện giữa kiến trúc quảng trường rộng lớn, các trục đại lộ thênh thang và dòng người nô nức trẩy hội tạo nên bầu không khí trình diễn đường phố vừa trang trọng vừa gần gũi.
Tâm điểm Quảng trường Nguyễn Tất Thành đêm rước đèn
Không gian trung tâm của đêm hội Thành Tuyên được tổ chức tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, một công trình văn hóa bề thế nằm dưới chân núi Thổ Sơn, nơi có tượng đài Bác Hồ với nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang đầy uy nghiêm.
Từ tâm điểm quảng trường, đoàn xe rước đèn nối đuôi nhau kéo dài hàng cây số, diễu hành chậm rãi qua các trục đường huyết mạch như đường Bình Thuận, đường Quang Trung, đường 17/8 và tuyến phố ven sông Lô gần khu vực tâm linh đền Hạ Tuyên Quang.
Mâm cỗ Trung thu kỷ lục và sản vật bản địa
Song hành cùng hoạt động diễu hành xe đèn trên phố, không gian trưng bày tại Lễ hội Thành Tuyên còn gây ấn tượng mạnh mẽ bởi sự hiện diện của mâm cỗ Trung thu lớn nhất Việt Nam.
Trên mâm cỗ trông trăng khổng lồ ấy, những thức quả đặc sản kết tinh phù sa đất rừng xứ Tuyên được tôn vinh trang trọng, nổi bật là những trái cam sành Hàm Yên mọng nước và thức quà mùa thu hồng không hạt Xuân Vân giòn ngọt.
| Hạng mục di sản nổi bật | Đặc điểm cấu trúc và quy mô thực hiện | Ý nghĩa văn hóa và cộng đồng trong lễ hội |
|---|---|---|
| Mô hình đèn Trung thu khổng lồ | Chiều dài từ 8 đến 15 mét, chiều cao từ 4 đến 6 mét, tích hợp cơ khí chuyển động và hệ thống đèn LED chiếu sáng | Phản ánh trí tuệ sáng tạo dân gian, tái hiện lịch sử dân tộc và gắn kết chặt chẽ các hộ gia đình trong khu phố |
| Không gian rước đèn đường phố | Trải dài từ Quảng trường Nguyễn Tất Thành qua các trục đường Bình Thuận, Quang Trung, 17/8 và bờ sông Lô | Tạo dựng sân khấu văn hóa mở nơi người dân vừa là nghệ nhân chế tác vừa là chủ thể trực tiếp trình diễn |
| Mâm cỗ Trung thu kỷ lục | Quy tụ hàng tấn hoa quả đặc sản địa phương và bánh truyền thống được cắt tỉa tạo hình nghệ thuật | Tôn vinh sản vật nông nghiệp bản địa, gửi gắm ước vọng ấm no và sẻ chia niềm vui phá cỗ đêm trăng |
| Cặp đèn kéo quân cỡ lớn | Chế tác theo nguyên lý đèn kéo quân cổ truyền với các mặt tranh lịch sử xoay tròn quanh trục sáng | Bảo tồn kỹ nghệ làm đèn dân gian Việt Nam và giáo dục truyền thống hiếu học, yêu nước cho thiếu nhi |
Sức lan tỏa di sản và bản sắc văn hóa của Lễ hội Thành Tuyên
Vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vui chơi dịp trung thu, Lễ hội Thành Tuyên đã khẳng định vai trò là cầu nối giao lưu văn hóa liên vùng, gắn kết không gian văn hiến đôi bờ sông Lô với dải đất biên cương cực Bắc. Những giá trị tinh thần được bồi đắp từ ngày hội đang tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại.
Nhịp cầu hội tụ văn hóa cộng đồng các dân tộc
Trong khuôn khổ tuần văn hóa diễn ra lễ hội, bên cạnh những đoàn xe rước đèn rực rỡ tại trung tâm đô thị, công chúng còn được thưởng thức bức tranh đa sắc màu của các dân tộc anh em vùng cao. Từ những làn điệu Then mượt mà của người Tày bên đàn Tính, điệu múa Páo Dung của người Dao cho tới sắc màu thổ cẩm từ miền Cao nguyên đá Đồng Văn, nơi có kỳ quan đèo Mã Pí Lèng hùng vĩ nhìn xuống dòng sông Nho Quế Hà Giang xanh ngọc bích, tất cả cùng hòa nhịp trong không gian lễ hội thống nhất mà đa dạng.
Tại các gian trưng bày di sản văn hóa bản địa bên lề đêm hội, những thức quà tinh túy của núi rừng như mật ong bạc hà Mèo Vạc hay hương vị ẩm thực truyền thống thắng cố Đồng Văn cũng được giới thiệu trang trọng bên cạnh sản vật miền thung lũng. Sự giao thoa văn hóa ấy đồng thời mở rộng vòng tay kết nối với các vùng di sản lân cận vùng Đông - Tây Bắc như Công viên địa chất Non nước Cao Bằng hay miền cao nguyên trắng Bắc Hà, góp phần định hình mạng lưới không gian văn hóa miền núi phía Bắc giàu bản sắc.
Bảo tồn giá trị nhân văn và sức sáng tạo
Giá trị bền vững nhất mà Lễ hội Thành Tuyên lưu giữ qua năm tháng chính là tinh thần "văn hóa từ nhân dân và vì nhân dân".
- Giáo dục trực quan về lịch sử và cội nguồn: Mỗi mô hình đèn tái hiện tích xưa giúp thế hệ trẻ ghi nhớ tự nhiên về công lao dựng nước, giữ nước của cha ông và truyền thống cách mạng quê hương.
- Khơi dậy năng lực sáng tạo cộng đồng: Khuyến khích người dân lao động phát huy kỹ năng thủ công, mỹ thuật dân gian và tư duy cải tiến kỹ thuật ngay trong đời sống thường nhật.
- Thắt chặt khối đại đoàn kết khu dân cư: Quá trình cùng nhau đóng góp, chế tác và diễu hành suốt nhiều tháng liền giúp xóa nhòa khoảng cách, gắn kết bền chặt các gia đình trong từng tổ dân phố.
Trên hành trình số hóa và gìn giữ kho tàng văn hóa truyền thống, chuyên trang Tuyên Quang NSSC luôn đồng hành ghi nhận và lan tỏa những giá trị di sản sống động của mảnh đất chiến khu. Trải qua mỗi mùa trăng thu tháng Tám, Lễ hội Thành Tuyên không chỉ thắp sáng bầu trời đêm bằng hàng trăm mô hình đèn kỳ vĩ mà còn thắp lên ngọn lửa ấm áp của tình yêu con trẻ, niềm tự hào lịch sử và khát vọng vươn lên của con người xứ Tuyên.
NSSC Tuyên Quang
tuyenquang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Tuyên Quang.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Tuyên Quang.
Bài liên quan
Lễ hội đền Hạ Tuyên Quang - Nét đẹp tín ngưỡng thờ Mẫu bên sông Lô
Lễ hội đền Hạ Tuyên Quang diễn ra hằng năm bên dòng sông Lô thơ mộng, tôn vinh huyền tích hai nàng công chúa triều Trần và nghi thức rước Mẫu trang nghiêm.
Lễ hội Nhảy lửa của người Pà Thẻn - Vũ điệu than hồng xứ Tuyên
Lễ hội Nhảy lửa của người Pà Thẻn tại Lâm Bình và Quang Bình là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia huyền bí với vũ điệu chân trần trên than hồng rực đỏ.
Lễ hội Hoa Tam Giác Mạch - Sắc hoa kiên cường trên miền đá xám cực Bắc
Lễ hội Hoa Tam Giác Mạch diễn ra từ tháng 10 đến tháng 12 trên cao nguyên đá, tôn vinh loài hoa vươn lên từ sỏi đá và bản sắc văn hóa đồng bào vùng cực Bắc.



